Παρέες φίλων, ομάδες εθελοντών, σύλλογοι και τοπικές ΚοινΣΕπ σηκώνουν μανίκια για την ανάδειξη του φυσικού πλούτου της περιοχής, από το Μαίναλο έως τον Πάρνωνα
Eχουν τρέλα με το βουνό. Το περπατούν απ’ άκρη σ’ άκρη, το φροντίζουν, το υπερασπίζονται. Κατάφεραν να βάλουν την Αρκαδία στον πεζοπορικό χάρτη της Ευρώπης. Χάρη στις ιδέες, τις γνώσεις αλλά και τα χέρια αυτών των ανθρώπων, παλιά –συχνά αρχαία– μονοπάτια του Μαινάλου και του Πάρνωνα απέκτησαν ξανά ζωή, προσελκύοντας το ενδιαφέρον εκδρομέων και πεζοπόρων από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Παρέες φίλων, ομάδες εθελοντών, σύλλογοι και τοπικές κοινωνικές συνεταιριστικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται για την ανάδειξη του φυσικού τοπίου, των ιστορικών μνημείων και της πολιτισμικής ταυτότητας της περιοχής. Δεν συμφωνούν πάντα μεταξύ τους – συχνά διαφωνούν ακόμα και ως προς τη σήμανση των μονοπατιών. Αν συναινούν ωστόσο όλοι σε κάτι, αυτό είναι ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος γι’ αυτόν τον φυσιολατρικό παράδεισο στην καρδιά της Πελοποννήσου είναι η εκτεταμένη εκμετάλλευσή του για την παραγωγή αιολικής ενέργειας.
Γκρεμούς και βράχους και λιθάρια, / σπηλιές, κοτρώνες και πουρνάρια / δάφνες, κισσούς, μελιούς, σφεντάμια / βρύσες και κρύα νερά, ποτάμια / αν θέλεις τέτοια να χορτάσεις, να τα ιδείς, να τα θαυμάσεις / να πας ψηλά στην Αρκαδία / εκεί που θρέψανε τον Δία.
Με αυτό το απόσπασμα από το βιβλίο Λευκοί Αγρότες του δασκάλου Δημήτρη Σαρακινιώτη-Μπαλή ξεκίνησε να παρακινεί τους κατοίκους της Στεμνίτσας να δημιουργήσουν μια ορειβατική-πεζοπορική ομάδα ο Γιάννης Λαγός, ο άνθρωπος που ανέδειξε το Μονοπάτι του Μαινάλου. Σε άρθρο του στην τοπική εφημερίδα Η Στεμνίτσα, η πατρίδα μας, το καλοκαίρι του 1998, τόνιζε την ανάγκη καθαρισμού των ορεινών μονοπατιών, τα οποία πια γνώριζαν και περπατούσαν ελάχιστοι, με αποτέλεσμα να έχουν καταστεί απροσπέλαστα λόγω της πυκνής βλάστησης ή των κατολισθήσεων.
Περίπου εκατό εθελοντές από διάφορες περιοχές της Αρκαδίας καθάρισαν και σηματοδότησαν 75 χλμ. διαδρομών, που έμελλε να αποτελέσουν το Menalon Trail, το πρώτο πιστοποιημένο από την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Πεζοπορίας (ERA) μονοπάτι στην Ελλάδα.
Λίγους μήνες νωρίτερα, τον Ιανουάριο του 1998, είχε ιδρυθεί στην Τρίπολη και ο Σύλλογος Αρκάδων Ορειβατών Οικολόγων (ΣΑΟΟ), με στόχο όχι μόνο τη διάδοση της ορειβασίας, αλλά και τη διάσωση της ορεινής φύσης και της πολιτισμικής κληρονομιάς της περιοχής. Πατώντας πάνω στα μονοπάτια που είχε χαρτογραφήσει ο ΣΑΟΟ, περίπου εκατό εθελοντές από διάφορες περιοχές της Αρκαδίας καθάρισαν και σηματοδότησαν 75 χλμ. διαδρομών, που έμελλε να αποτελέσουν το πρώτο πιστοποιημένο από την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Πεζοπορίας (ERA) μονοπάτι στην Ελλάδα.
Από το Menalon Trail στα Peloponnese Trails
«Το μεγαλύτερο επίτευγμά μου είναι ότι κατάφερα να συνεργαστούν για πρώτη φορά μεταξύ τους, μετά από διακόσια χρόνια, εννέα χωριά της σκληροπυρηνικής Γορτυνίας», λέει ο Γιάννης Λαγός. «Τώρα, το Menalon Trail το διασχίζουν κάθε χρόνο χιλιάδες πεζοπόροι από όλο τον κόσμο, ακόμα και από το Ιράν ή την Αλάσκα». Ο πρόεδρος της Μαίναλον ΚοινΣΕπ και της Ένωσης Φορέων Κοινωνικής & Αλληλέγγυας Οικονομίας της Περιφέρειας Πελοποννήσου μεγάλωσε στην Αθήνα από Στεμνιτσιώτες γονείς, αλλά περνούσε τα καλοκαίρια με τον παππού του, που ανέβαινε με τα γίδια και τα πρόβατα στο βουνό. «Τον Αύγουστο κοιμόμασταν κάτω από τα έλατα. Κατεβαίναμε στο χωριό για να πήξουμε το γάλα και να το κάνουμε τυρί. Τότε συνειδητοποίησα ότι, όταν κατεβαίναμε από τον αγροτικό δρόμο, κουραζόμουν. Όταν όμως πηγαίναμε από το μονοπάτι, δεν ένιωθα κόπωση, γιατί τα μονοπάτια είναι σχεδιασμένα με μικρή κλίση και ζιγκ ζαγκ, ώστε τα μουλάρια να μπορούν να μεταφέρουν μεγάλο φορτίο χωρίς να κουράζονται».
«Κάθε φορά που γυρνάω από ένα καινούργιο μονοπάτι, λέω βρήκαμε το πιο ωραίο που υπάρχει», λέει ο Γιώργος Καραγιάννης από τα Άνω Δολιανά, που το 2016 ίδρυσε μαζί με τέσσερις φίλους του την ΚοινΣεπ 5ΕΝΤΕ. Σε συνεργασία με τον Δήμο Βόρειας Κυνουρίας, η παρέα των 5ΕΝΤΕ εντοπίζει, καθαρίζει, σηματοδοτεί, αναδεικνύει και συντηρεί το δίκτυο μονοπατιών που ενώνει τον βορειοανατολικό Πάρνωνα με τα παράλια της Αρκαδίας, περνώντας από δεκαοχτώ χωριά και δύο οικισμούς. «Το όνειρό μου είναι σε τρία με τέσσερα χρόνια ο Πάρνωνας να είναι το next big thing στην πεζοπορία στην Ελλάδα», λέει ο πρόεδρος της ΚοινΣΕπ και συνοδός βουνού, που απολαμβάνει να ακούει τις ιστορίες των ηλικιωμένων και των βοσκών για τα μικρά καθημερινά ή τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα που συνδέονται με αυτά τα μονοπάτια.
Η ΚοινΣΕπ 5ΕΝΤΕ, σε συνεργασία με τη Μαίναλον ΚοινΣΕπ και έξι ακόμα φορείς από την Αρκαδία, συμμετέχει και στο έργο Peloponnese Trails, που ενώνει απ’ άκρη σ’ άκρη τα μονοπάτια της Πελοποννήσου σε ένα ενιαίο δίκτυο συνολικού μήκους 1.730 χλμ. και θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα εγχειρήματα κοινωνικής οικονομίας στην Ευρώπη. Το έργο, που πριν από λίγους μήνες απέσπασε τιμητική διάκριση στα European Social Economy Awards, υλοποιείται από την Αναπτυξιακή Πάρνωνα σε συνεργασία με την Περιφέρεια Πελοποννήσου. «Ο καθαρισμός έχει ολοκληρωθεί αλλά δεν έχει γίνει ακόμη η σήμανση, γιατί περιμένουμε την εκταμίευση», εξηγεί ο Γιώργος Καραγιάννης. «Όταν πάρουμε τα χρήματα, θα καλούμε έναν διαφορετικό πεζοπορικό σύλλογο κάθε Σαββατοκύριακο, καλύπτοντάς του τα έξοδα, για να γνωρίσουν οι πεζοπόροι της Ελλάδας την περιοχή και να μας βοηθήσουν με τη σηματοδότηση».
Τα Peloponnese Trails ενώνουν απ’ άκρη σ’ άκρη τα μονοπάτια της Πελοποννήσου σε ένα ενιαίο δίκτυο μήκους 1.730 χλμ. και θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα εγχειρήματα κοινωνικής οικονομίας στην Ευρώπη.
«Εργοστάσια» αιολικής ενέργειας
Το μεγαλύτερο, ωστόσο, ζήτημα που αντιμετωπίζει η ΚοινΣΕπ, καθώς και όλοι οι φορείς που διοργανώνουν πεζοπορίες και άλλες ορεινές δραστηριότητες, είναι η εγκατάσταση ανεμογεννητριών στις κορυφές του Μαινάλου και του Πάρνωνα. «Ο Πάρνωνας, που έχει κηρυχθεί απόθεμα βιόσφαιρας από την UNESCO, αποφασίστηκε να μετατραπεί σε ένα μεγάλο εργοστάσιο παραγωγής αιολικής ενέργειας. Έχουν ήδη τοποθετηθεί πέντε τεράστιες ανεμογεννήτριες και έχει προγραμματιστεί να τοποθετηθούν άλλες εβδομήντα. Είναι τρομακτικό», τονίζει. Αντίστοιχες ανησυχίες εκφράζει και η Μαίναλον ΚοινΣΕπ, η οποία, μαζί με άλλους φορείς της Αρκαδίας, χρηματοδοτεί τη νομική διαδικασία για να αποτραπεί η επέκταση των ΑΠΕ στο Μαίναλο και να διασωθεί ο φυσικός και πολιτισμικός πλούτος του.
«Το Μαίναλο είναι το πιο συμπαγές, εκτεταμένο και εμβληματικό δάσος κεφαλληνιακής ελάτης στην Ελλάδα, σημαντικό λίκνο της Επανάστασης του 1821 και αυθεντικό επίκεντρο του αρκαδικού ιδεώδους», εξηγεί και ο Θανάσης Χωματάς, ιδρυτικό μέλος και δύο φορές πρόεδρος του Συλλόγου Αρκάδων Ορειβατών Οικολόγων, που συντηρεί στο βουνό ένα δίκτυο μονοπατιών 300 χλμ. με μηδαμινή σχεδόν χρηματοδότηση και πολλή εθελοντική εργασία. «Ζητάμε από την πολιτεία να υπάρξει προεδρικό διάταγμα προστασίας του Μαινάλου, με ζώνες επιτρεπόμενων και απαγορευμένων δραστηριοτήτων, για να αποφευχθεί η άναρχη εκτός σχεδίου δόμηση και η αλόγιστη επέκταση των ανεμογεννητριών. Σε είκοσι πέντε με τριάντα χρόνια που η διάρκεια της ωφέλιμης ζωής αυτών των τεράτων θα ολοκληρωθεί, θα μας μείνει ένα απέραντο βιομηχανικό νεκροταφείο σαν προίκα για μας, τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας».
«Αυτή η καταστροφή θα είναι μη αναστρέψιμη για πολλές γενιές», επισημαίνει και ο Γιώργος Παναγιωτόπουλος, εκπρόσωπος του Ελληνικού Ορειβατικού Συλλόγου (ΕΟΣ) Τρίπολης σε θέματα περιβάλλοντος και βιώσιμης ανάπτυξης. «Υπάρχουν περισσότερες από ογδόντα μελέτες, τα τελευταία είκοσι χρόνια, που τεκμηριώνουν τις αρνητικές επιπτώσεις της ανάπτυξης των ΑΠΕ στον τουρισμό. Η Αρκαδία είναι η περιφέρεια με τη μεγαλύτερη πυκνότητα παραδοσιακών οικισμών στην Ελλάδα. Με αυτές τις παρεμβάσεις υπονομεύεται ο βασικός πυλώνας της τουριστικής της ανάπτυξης. Είναι σαν να πυροβολούμε τα ίδια μας τα πόδια», αναφέρει.
Γιος πρώην προέδρου του συλλόγου και αθλητής στην ομάδα χιονοδρομίας, ο Παναγιωτόπουλος μεγάλωσε στο Μαίναλο, όπου τον πήγαιναν οι γονείς του, και οι δύο λάτρεις του βουνού, από όταν ήταν έξι μηνών. Σήμερα εργάζεται εθελοντικά για την ανίχνευση και την ανάδειξη των παλιών περασμάτων της Αρκαδίας, των δρόμων του νερού και των μονοπατιών της Επανάστασης του 1821. «Αυτό που δεν έχουμε συνειδητοποιήσει στην Ελλάδα είναι ότι υπήρξε και ένα όφελος από το γεγονός πως χάσαμε τη Βιομηχανική Επανάσταση», λέει. «Μπορεί η χώρα να έμεινε πολύ πίσω από πλευράς ανάπτυξης, όμως δεν εκβιομηχανίστηκε μαζικά, με αποτέλεσμα να διατηρηθούν μέχρι σήμερα μεγάλες παρθένες εκτάσεις».
Ο ΕΟΣ Τρίπολης ιδρύθηκε το 1931 και, αρχικά, ασχολήθηκε κυρίως με τη χιονοδρομία. Οι διαδρομές που τότε πραγματοποιούσαν οι πρωτοπόροι του συλλόγου στα βουνά της Πελοποννήσου, χωρίς σήμανση και χωρίς καταφύγια, ήταν πραγματικό κατόρθωμα.
Σεβασμός και ευγνωμοσύνη
Από τότε πολλά έχουν αλλάξει. Τα μονοπάτια που χρησιμοποιούνταν για εκατοντάδες ή χιλιάδες χρόνια πριν από την έλευση των αυτοκινητοδρόμων έχουν σε μεγάλο βαθμό χαρτογραφηθεί και σηματοδοτηθεί. Μπορεί τα σήματα αλλού να είναι ξύλινα και αλλού σιδερένια, άλλα να φέρουν χρώματα και άλλα σύμβολα, το βασικό όμως είναι οι πεζοπόροι να φτάνουν με ασφάλεια από τον έναν προορισμό στον άλλον. Και γι’ αυτό υπάρχουν πλέον αρκετοί συνοδοί βουνού, πέρα από τους οδηγούς, ενώ έχει αναπτυχθεί μια σειρά από επιχειρήσεις εστίασης και φιλοξενίας στα περισσότερα χωριά.
«Όταν ιδρύθηκε ο σύλλογος, υπήρχαν κάποιοι παλαβοί που γνώριζαν τα μονοπάτια και τα περπατούσαν, αλλά δεν υπήρχε η ανάγκη για την ανάπτυξη της πεζοπορίας», σημειώνει ο Γιώργος Παναγιωτόπουλος. «Αυτό που συνέβη τα τελευταία χρόνια είναι άμεση συνέπεια του σύγχρονου τρόπου ζωής. Ο κόσμος ψάχνει πώς θα ξεφύγει και πώς θα επιστρέψει σε όσα έχει χάσει, και η πεζοπορία είναι η πιο εύκολη δραστηριότητα που μπορεί να κάνει στη φύση».
Διασχίζοντας τα μονοπάτια της Αρκαδίας, τη χαράδρα του ποταμού Λούσιου από τη Στεμνίτσα έως τη Δημητσάνα, αλλά και τις λιγότερο γνωστές διαδρομές του Μαινάλου και του Πάρνωνα, μέσα στα έλατα, στους κέδρους και στις καστανιές, πάνω από ποτάμια και πετρόχτιστα γεφύρια, δίπλα σε πηγές και καταρράκτες, ανάμεσα σε ιστορικά μοναστήρια και γραφικά ξωκλήσια ή κάτω από κάστρα, ακόμα και δίπλα στη θάλασσα, νιώθει κανείς όχι μόνο δέος για την τεχνογνωσία και τον σεβασμό που επέδειξαν στο βουνό οι άνθρωποι που τα δημιούργησαν, αλλά και ευγνωμοσύνη για εκείνους που τα κρατούν ζωντανά και τους δανείζουν τη φωνή τους.
«Το βουνό θέλει έρωτα, απαιτεί πολλή προσωπική εργασία», λέει ο Θανάσης Χωματάς, που εδώ και είκοσι πέντε χρόνια πεζοπορεί με τον ΣΑΟΟ στους ορεινούς όγκους της Αρκαδίας και όχι μόνο.
«Το βουνό θέλει έρωτα, απαιτεί πολλή προσωπική εργασία», λέει ο Θανάσης Χωματάς, που εδώ και είκοσι πέντε χρόνια πεζοπορεί με τον ΣΑΟΟ στους ορεινούς όγκους της Αρκαδίας και όχι μόνο. Όπως και άλλοι τοπικοί σύλλογοι, προτείνει τη δημιουργία ενός ενιαίου φορέα διαχείρισης, με τη συμμετοχή όλων των κοινοτήτων και των οργανισμών που ασχολούνται με τον περιηγητικό τουρισμό ή «τον οικολογικό περιηγητισμό», όπως τον αποκαλεί. Γιατί οι ορεινές διαδρομές, που αποτελούν ζωντανό κομμάτι της ιστορίας και πηγή πλούτου για την περιοχή, δεν μπορούν να στηρίζονται μόνο στην καλή θέληση μερικών εθελοντών, ούτε να αφήνονται στην άνευ όρων εκμετάλλευση που υπονομεύει τη βιωσιμότητα της περιοχής.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο 15ο τεύχος της έκδοσης «Οι Τόποι μας-Αρκαδία», Μάρτιος 2026.
Πηγή: kathimerini.gr
